Amor Vincit Omnia - Michelangelo Merisi da Caravaggio

Ένας πίνακας που γεννήθηκε εμπνευσμένος από μία φράση των Βουκολικών του Βιργιλίου (Χ.69). Omnia vincit amor et nos cedamus amori, δηλαδή ο έρωτας τους κατακτά όλους και παραδιδόμαστε εμείς στον έρωτα”.  Αυτή η άποψη περί της γέννησης του έργου επιβεβαιώνεται μέσω του ίδιου του έργου. Στη σκηνή που μας παρουσιάζεται υπάρχε ένα χειρόγραφο στο έδαφος με ένα μεγάλο V επάνω.

Μια άλλη άποψη προτείνει την υπόθεση ότι το "Amor vincit omnia" αντιπροσωπεύει συμβολικά όλες τις νίκες και τα επιτεύγματα του μαρκίσιου Vincenzo Giustiniani και κατά συνέπεια όλα τα στοιχεία της σκηνής θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν κάποια νίκη ή θετικό χαρακτηριστικό αυτού του προσώπου. Το επιχείρημα υπέρ της υπόθεσης αυτής είναι η ισχυρή εκτίμηση και το ενδιαφέρον του ίδιου του Giustiniani, ο οποίος πάντα επιβεβαίωνε ότι αγαπά αυτό το έργο περισσότερο από όλους τους άλλους που έφτιαξε ο Caravaggio.

Στο Βερολίνο, στην Gemäldegalerie, βρίσκεται ένας από τους πιο γνωστούς πίνακες του Καραβάτζο,  χρονολογούμενος το 1601 - 1602.  Ο πίνακας ονομάζεται Amor Vincit Omnia και είναι ένα πορτρέτο. Το θέμα του κάδρου του πίνακα είναι ένας χαρακτήρας που επανέρχεται πολλές φορές στους πίνακες του Καραβάτζο και άλλων ζωγράφων και είναι εμπνευσμένο από τα θέματα της ελληνικής μυθολογίας. Το θέμα είναι ο έρωτας (Amor - Cupido) και τον βλέπουμε στην πιο παραδοσιακή του μορφή, δηλαδή σαν ένα νεαρό αγοράκι με φτερά. Τα φτερά του συγκεκριμένου έρωτα δεν είναι άσπρα όπως τα έχουμε συνηθίσει να παρουσιάζονται στους πίνακες αλλά μοιάζουν με τα φτερά ενός γερακιού.

Σύμφωνα με τον τίτλο, ο έρωτας είναι αυτός που τα νικά όλα. Βιβλία, μουσική, όπλα, πανοπλίες, επιστήμες, πάνω σε όλα αυτά θριαμβεύει. Βλέπουμε στον πίνακα αντικείμενα που αντιπροσωπεύουν τις δραστηριότητες του ανθρώπου. Βλέπουμε τη μουσική με τη βοήθεια του βιολιού και του λαούτου, βλέπουμε τον πόλεμο μέσω της πανοπλίας, βλέπουμε την δύναμη που είναι η κορόνα, βλέπουμε θέματα της λογοτεχνίας που είναι οι πένες και τα γραπτά φύλλα, βλέπουμε την αγάπη της φύσης με τα λουλούδια και τις δάφνες. Πάνω σε όλα αυτά τα αντικείμενα κυριαρχεί ο έρωτας που με ένα χαμόγελο φαίνεται να τα καταπατά, φαίνεται να είναι ανώτερος από αυτά. Και είναι λογικό να τα καταπατά και αυτό ο ζωγράφος το έχει αποτυπώσει με ένα συγκεκριμένο τέχνασμα. Σε κάθε ένα από αυτά τα αντικείμενα τα οποία είναι κατώτερα από τον έρωτα ο ζωγράφος επέλεξε να δώσει κάτι ένα λανθασμένο στοιχείο. Έτσι τα δύο έγχορδα δεν έχουνε χορδές, ενώ από την πανοπλία βλέπουμε μόνο ένα μέρος της, και βέβαια το φτερό είναι βρώμικο με μελάνι. Όλα αυτά τα λάθη εντέχνως σχεδιασμένα ο Καραβάτζο τα χρησιμοποίησε για να μας δείξει ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να κάνει τίποτα άλλο, παρά να εγκαταλείψει τον εαυτό του μέσα στον έρωτα και την αγάπη.

Το μοντέλο που χρησιμοποιεί ο Καραβάτζο είναι ένα χαμίνι της Ρώμης, το αγαπά πολύ αυτό το παιδί ο Καραβάτζο. Επιλέγει να χρησιμοποιήσει άτομα πολύ χαμηλών στρωμάτων, πολύ εκφραστικών και συχνά με μεγάλη παραβατικότητα. Ο πίνακας κερδίζει σε ζωντανια και ρεαλισμό εξαιτίας των προσώπων που ο ζωγράφος επιλέγει. Ο έρωτας παρουσιάζεται με ένα συγκεκριμένο χαμόγελο που θυμίζει το χαμόγελό του αθώου, μικρού παιδιού αλλά και το χαμόγελο το πονηρό που έχει ένα αγόρι, ένας έφηβος. Αυτή  η λεπτομέρεια μας δείχνει ότι ο Καραβάτζο γνώριζε καλά μελέτες που είχανε γίνει προηγουμένως από τον Leonardo da Vinci.   Ο συγγραφέας συγκεντρώνει όλες τις καλλιτεχνικές εμπειρίες του προηγούμενου αιώνα πάνω σε έναν πίνακα. Είναι με το πόδι σηκωμένο όπως ακριβώς είναι στα έργα του Μικελάντζελο στην καπέλα Σιστίνα. Συγκεκριμένα θυμίζει την ίδια θέση που έχει ο Άγιος Βαρθολομαίος του Μικελάντζελο στο έργο του η Τελευταία Κρίση. Έχουμε, λοιπόν, ένα μικρό, συμπαθητικό αγόρι το οποίο, με τα στραβά δόντια του, απορρίπτει τον παραδοσιακό κανόνα του τέλειου για την ομορφιά των θεών και έτσι δημιουργεί χώρο για μία ρεαλιστικότητα και, βέβαια, μια πιο ανθρώπινη ομορφιά.

(trivia) 

Λίγα χρόνια αργότερα, ο αντίπαλος του Καραβάτζο, Giovanni Baglione, δημιούργησε έναν πίνακα με τίτλο “Amor Sacro contro Amor Profano”, του οποίου το έργο αναμφίβολα εμπνέεται από αυτό του Caravaggio και όπου μπορεί να δει κανείς ότι ο Amor Profano (αυτός που είχε παρουσιαστεί από τον Καραβάτζο) ξαπλώνει αβοήθητος στο έδαφος, τρομοκρατημένος από τον Amor Sacro.

Και οι δύο καλλιτέχνες είχαν δουλέψει για τον Vincenzo Giustiniani και, αναπόφευκτα, γεννήθηκε κόντρα μεταξύ των δύο. Ο Baglione, αφού είδε την εκτίμηση που πήρε το έργο του Caravaggio από τον προστάτη του, εξοργίστηκε και ζωγράφισε αυτό το έργο στο οποίο η Ιερή Αγάπη (Amor Sacro) του νικά και ταπεινώνει τον άγγελο της Καθαρής Αγάπης (Amor Profano) του Καραβάτζιο. Αυτός αντιλήφθηκε την αναφορά στο έργο του και απάντησε στον Giovanni Baglione κυκλοφορώντας στη Ρώμη ποιήματα που ξεχείλιζαν με προσβολές εναντίον του.