Η Σχολή των Αθηνών, Raffaello Sanzio

Η Σχολή των Αθηνών είναι μια νωπογραφία του Raffaello Sanzio που φιλοτεχνήθηκε ανάμεσα στο 1509 - 1511 και βρίσκεται στο Παλάτι του Βατικανού, στην Πόλη του Βατικανού. Αυτός ο πίνακας είναι ένα από τα πιο μεγάλα έργα της Αναγέννησης. Με αυτό το έργο ο Raffaello γιορτάζει την ανθρώπινη γνώση και την κατάκτηση της ομορφιάς. Στον καλλιτέχνη ανατέθηκε να διακοσμήσει τα τέσσερα δωμάτια που αποτελούσαν το ιδιωτικό διαμέρισμα στον δεύτερο όροφο του παπικού παλατιού. Το πρώτο δωμάτιο των διαμερισμάτων του Βατικανού ονομάστηκε Αίθουσα των Υπογραφών (Stanza della Segnatura). Σε αυτό το χώρο, στην πραγματικότητα έχουν τοποθετηθεί οι υπογραφές των επίσημων εγγράφων. Ο όρος προέρχεται από τη λατινική  λέξη σημάδι που σημαίνει υπογραφή. Η διακόσμηση περιελάμβανε ολόκληρη την καμάρα και τέσσερις μεγάλες λωρίδες με χριστιανικά θέματα και μυθολογικά της αρχαίας ιστορίας. Ολόκληρο το δωμάτιο έπρεπε να υποδεικνύει τις αξίες του καλού,  του αληθινού και  του όμορφου. Ειδικότερα, η νωπογραφία έπρεπε να υποδείξει τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να φτάσει στο Καλό και ως εκ τούτου στο Θεό. Το εννοιολογικό περιεχόμενο της διακόσμησης της Αίθουσας Υπογραφών καθορίστηκε από κάποιον μορφωμένο θεολόγο της Ρωμαϊκής Κουρίας. Το έργο ανατέθηκε από τον Πάπα Ιούλιο Β ως μέρος μιας σειράς έργων ζωγραφικής για την ιδιωτική του βιβλιοθήκη στο παλάτι του Βατικανού. Ανέθεσε στο ζωγράφο να φτιάξει μια σκηνή του κλασικού κόσμου για να υποδείξει τις ρίζες του ρωμαϊκού πολιτισμού. Εξυμνεί έτσι, τον ρωμαϊκό πολιτισμό και τον παπισμό ως κληρονόμο του κλασικού αρχαιοελληνικού πολιτισμού.

Σε ένα κλασικό κτίριο, όπως μια Ακαδημία, εμφανίζονται διάσημοι φιλόσοφοι της αρχαιότητας, ενώ συζητάνε μεταξύ τους τις διάφορες θεωρίες τους. Σε πρώτο πλάνο ο Ραφαήλ ζωγράφισε ένα δάπεδο διακοσμημένο με τετράγωνα. Πάνω από αυτό ανεβαίνοντας, υπάρχουν κάποια σκαλοπάτια και μερικές κλασικές αρχιτεκτονικές με καμάρες, ταβάνια και κόγχες που περιέχουν αγάλματα. Στα αριστερά της σκηνής βλέπουμε το άγαλμα του Απόλλωνα, ενώ στα δεξιά της Αθηνάς. Πρόκειται για τους δύο μυθολογικούς  χαρακτήρες που αντιπροσωπεύουν το λόγο, τη λογική. Κάτω από τα αγάλματα βρίσκονται δύο κλασικά ανάγλυφα. Τα κτίσματα δημιουργούν μια συμμετρική σκηνογραφία με το γαλάζιο του ουρανού που το διαπερνούν λευκά σύννεφα. 

Στο κέντρο, πλαισιωμένοι από μια ανοιχτή στον ουρανό αψίδα, είναι οι δύο κύριοι φιλόσοφοι της αρχαιότητας, ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης. Ο Πλάτωνας ζωγραφισμένος με το πρόσωπο του da Vinci, κρατάει στο χέρι του το έργο του Τιμαίος και υποδεικνύει τον ουρανό με το δάχτυλο, ενώ ο Αριστοτέλης κρατά το βιβλίο του Αισθητική και στρέφει την παλάμη του χεριού του προς τα κάτω. Με αυτή τη χειρονομία ο φιλόσοφος υποδεικνύει το ενδιαφέρον του για την εμπειρία και τη φύση. Γύρω τους βλέπουμε και άλλους μαθηματικούς και φιλόσοφους να συγκεντρώνονται σε ομάδες, μαζί με τους ακόλουθούς τους. Αριστερά, αναγνωρίζεται ο Επίκουρος. Στο κέντρο στο προσκήνιο υπάρχει ο Ηράκλειτος,  με το πρόσωπο του Μιχαήλ Άγγελου. Ξεκουράζει τον αγκώνα του πάνω σε  είναι μεγάλο ογκόλιθο και μάλιστα ο Ραφαήλ επέλεξε να αποτυπώσει τον Ηράκλειτο με τις θρυλικές πια μπότες του Μιχαήλ Άγγελου (λεγόταν ότι δεν τις έβγαζε ποτέ). Στην δεξιά άκρη βρίσκουμε τον Ευκλείδη, με το πρόσωπο του Bramante, που σχεδιάζει στο έδαφος με το διαβήτη του. Τέλος, οι δύο νέοι που είναι στο δεξιότερο άκρο και είναι ντυμένοι με ρούχα της σύγχρονης του Ραφαήλ εποχής, είναι αυτοπροσωπογραφίες του Ραφαήλ και  του φίλου και τον συναδέρφου του Σοντόμα. Μέσα στους φιλοσόφους της αρχαίας εποχής, λοιπόν, εμφανίζονται οι δύο νέοι της εποχής της Αναγέννησης και με αυτή την όμορφη τεχνική μπαίνοντας ο ίδιος μέσα στο έργο  ο ζωγράφος κερδίζει πόντους αρχαιοελληνικής αίγλης.

Το αρχιτεκτονικό περιβάλλον κατασκευάζεται με τη χρήση μιας σταθερής γεωμετρικής προοπτικής. Ο αριθμός των καλλιτεχνών και των φιλοσόφων διανέμεται στην πραγματικότητα μέσα σε ένα προοπτικό χώρο που ευνοεί τη θέση τους. Ο σχεδιασμός ρυθμίζει ολόκληρη τη σκηνή με έναν ιδιαίτερα συμμετρικό και προοπτικό τρόπο.

Οι μελετητές πιστεύουν ότι το πορτρέτο του Ηράκλειτου προστέθηκε αφού είχε ολοκληρωθεί ο πίνακας. Πιθανώς ο ζωγράφος, αφού είδε τη δουλειά που έκανε ο Μιχαήλ Άγγελος στην Καπέλα Σιξτίνα (μέρος της οποίας εγκαινιάστηκε στις 14 Αυγούστου του 1511), ένιωσε καθήκον του να προσθέσει το πορτρέτο του “αντιπάλου” του στην τοιχογραφία και έτσι, του έδωσε την εμφάνιση του Έλληνα φιλόσοφου. 

(trivia) Ο Γκαίτε είπε για τον Ραφαήλ ότι “πάντα κατάφερε να κάνει ό, τι οι άλλοι ονειρεύονταν να κάνουν”. 

Η Σχολή των Αθηνών αντιπροσωπεύει την αρχαία σοφία. Δεν υπάρχει τοπίο, γιατί η φύση είναι η αποκάλυψη. Οι άνθρωποι σχεδιάζονται στην κλίμακα της μνημειακής αρχιτεκτονικής. Υπάρχει μόνο μία προοπτική, κατά μήκος του μεσαίου άξονα. Eίναι η προοπτική που αντιστοιχεί στη λογική, η οποία δεν είναι αποκάλυψη. Είναι ο μοναδικός οδηγός της σκέψης. Αυτό το κτίριο θέλει να είναι ένα κτίριο που ξαναγεννιέται, όπως αναγενάται μέσω της σκέψης και της χριστιανικής διδασκαλίας, η σοφία αυτών των μορφών της αρχαιότητας. Ο αρχιτεκτονικός χώρος αν και τεράστιος, εξακολουθεί να περιορίζεται από τις επιφάνειες των τοίχων και τα πρόσωπα. Ο Ραφαήλ θεωρείται συνήθως ο καλλιτέχνης που ακολουθούσε το ιδανικό της ομορφιάς. Στον πίνακα αυτό οι χαρακτήρες ζωγραφίζονται με μετρημένες, κλασικές και κομψές στάσεις. Το κιαροσκούρο είναι ελαφρύ, αλλά λειτουργικό για τη δημιουργία στερεών και τρισδιάστατων μορφών.

Επιπλέον, δεδομένου ότι δεν υπάρχει προφανής θεϊκή παρουσία, οι ανθρώπινες μορφές φαίνονται πιο μεγάλες. Ο καθένας ξεχωρίζει για το μεγαλείο της στάσης και της ακρίβειας της χειρονομίας του. Ο Ραφαήλ αρχίζει και απομακρύνεται πια από τις τεχνικές του Ντα Βίντσι και έρχεται πιο κοντά στον Μιχαήλ Αγγελο. Βέβαια, ο Μιχαήλ Άγγελος συστέλλει το χώρο για να αυξήσει τη δύναμη των μορφών, ενώ ο Ραφαήλ μεγεθύνει τα στοιχεία περισσότερο.